Pemerian Pengaruh Aspek Fonologi dan Leksikal Bahasa Melayu Dalam Pertuturan Penutur Natif Banjar (A Study of the Influence of Malay Phonological and Lexical Aspects in the Speech of Banjarese Native Speakers)

Shahidi A.H., Iqbal Norul Amin, Norfazila Ab. Hamid

Abstract


 Orang Banjar telah menetap/menempati kawasan semenanjung Malaysia seawal abad ke-18. Daerah yang mempunyai populasi penutur banjar paling ramai di Malaysia ialah daerah Kerian di Negeri Perak. Seperti penutur etnik minoriti yang lain, masyarakat Banjar tururt berhadapan dengan pengaruh budaya tempatan, khususnya dari aspek bahasa. Motivasi instrumental dan perkahwinan campur merupakan antara faktor utama yang mendorong peluasan bahasa Melayu dalam kalangan masyarakat Banjar di Malaysia. Makalah ini bertujuan meneliti pengaruh bahasa Melayu dari aspek fonologi dan leksikal terhadap bahasa Banjar di Bagan Serai, Perak. Penutur natif Banjar dari Kampung Teluk Seribu, Kampung Teluk Medan, Kampung Sungai Gedong, Kampung Parit Tuan Bridge telah dipilih sebagai informan kajian menerusi/melalui kaedah snowball sampling. Kaedahtemubual dan rakaman telah dimanfaatkan sepenuhnya dalam pengumpulan data, manakala analisis dilakukan menggunakan Linguistik Struktural deskriptif. Dapatan kajian menunjukkan bahawa terdapat pelbagai unsur bahasa Melayu semakin menonjol dalam bahasa Banjar khususnya dalam fenomenaasimilasi, pengguguran dan pelenyapan bunyi, serta penerapan secara terus leksikal bahasa Melayu. Kajian ini turut berjaya membuktikan pengaruh bahasa Melayu melalui kewujudan fonem vokal tengah [«] dan konsonan [Ä]. Hasil kajian ini memberi implikasi penting terhadap pembinaan jaringan variasi bahasa Melayu di Malaysia serta membuka perspektif baru tentang pertuturan bahasa Banjar moden.

Abstract: The Banjar people have settled in the Malay Peninsula as early as the 18th century. The district with the largest population of Banjar speakers in Malaysia is Kerian, located in the state of Perak. Similar to other minority ethnic groups, the Banjar community is also subjected to the influence of local culture, particularly in terms of language. Instrumental motivation and intermarriage are among the primary factors driving the expansion of the Malay language within the Banjar community in Malaysia. This paper aims to examine the influence of the Malay language on the Banjar language in Bagan Serai, Perak, focusing on phonological and lexical aspects. Native Banjar speakers from Kampung Teluk Seribu, Kampung Teluk Medan, Kampung Sungai Gedong, and Kampung Parit Tuan Bridge were selected as informants using the snowball sampling method. Interviews and audio recordings were fully utilized for data collection, while analysis was conducted through descriptive structural linguistics. The findings reveal that various Malay linguistic features have become increasingly prominent in the Banjar language, particularly in phenomena such as assimilation, deletion and disappearance of sounds, as well as the direct adoption of Malay lexical items. The study also demonstrates the influence of the Malay language through the presence of the mid-vowel phoneme [ə] and the consonant [ɣ]. The results of this study carry significant implications for the construction of Malay language variation networks in Malaysia and open new perspectives on the speech patterns of modern Banjar.

References

Asmah Haji Omar. (1985). Susur Galur Bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka

Asmah Haji Omar. (2015). Susur Galur Bahasa Melayu. (Edisi ke-2). Dewan Bahasa dan Pustaka.

Collins, J.T. & Naseh Hassan. (1981). Kajian Dialek Ulu Terengganu: Pemetaan dan Kesimpulan Awal, Akademika, 18, 1-35.  https://journalarticle.ukm.my/4115/   

Faris Imadi Fuze, Sharifah Raihan Syed Jaafar. (2023). Asimilasi Homorganik Nasal Imbuhan Pan- dalam Bahasa Banjar. Jurnal Bahasa, 23(2), 289-309. https://jurnal.dbp.my/index.php/jurnalbahasa/article/view/8776/4454

Freddie Aziz Jasbindar. (2019). Sejarah dan asal usul daerah Kerian.   https://www.orangperak.com/sejarah-dan-asal-usul-daerah-kerian.html      

Harun Mat Piah. (1983). Dialek Perak: Satu Tinjauan Ringkas. Kertas Kerja Bengkel Kepimpinan & Pengajian Kebudayaan. Jabatan Kebudayaan Belia & Sukan Negeri Perak (pp. 20-23). Ipoh, Perak

Ismail Hussein. (1973). Malay Dialects in Peninsular. Nusantara. 3, 63-79.

Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM). (2020). Kependudukan Negeri Perak. https://statsdw.dosm.gov.my/wpcontent/uploads/2021/11/DOSM_DOSM.PERAK_1.2020_Siri-88.pdf  

Karim Harun & Maslida Yusof. (2015). Komunikasi Bahasa Melayu-Jawa Dalam Media Sosial. Jurnal Komunikasi, 31(2), 617-629.  https://journalarticle.ukm.my/10036/1/V31_2_36.pdf  

Lamry Salleh. (2016). Madam Ka Banua Urang: Migrasi dan Perubahan Sosial dalam Kalangan Orang Banjar di Malaysia. International Conference on Social and Intellectual Transformation of the Contemporary Banjarese, 09-11 Agustus 2016, Banjar masin.  https://idr.uin-antasari.ac.id/6230/1/Madam%20ka%20Banua%20Urang.pdf  

Mohd Khaidir Abdul Wahab & Mohd NorTaufiq NorHashim. (2020). Aspek Leksikal Kata Nama dalam Dialek Masyarakat Banjar di Mukim Bagan Serai, e-Jurnal Bahasa dan Lingusitik, 2(2), 67-78. https://ejbl.kuis.edu.my/index.php/e-jbl/article/view/50/19

Mohd Khaidir Abdul Wahab. (2022). Pengelompokan Bahasa Melayu dengan Bahasa Banjar dalam Salasilah Hipotetikal Bahasa: Kajian Perbandingan Leksikostatstik. Jurnal Melayu, 21(2), 1-21. https://journalarticle.ukm.my/18923/1/55499-182586-1-SM.pdf     

Nuwairi. (2003). Dialek: Taburannya di Negeri Perak daripada Perspektif Dialektologi. Jurnal Pengajian Melayu. Jilid 13, 88-99.

Nor Hashimah Jalaluddin. (2018). Dialek Melayu di Perak: Analisis Geolingusitik. International Journal of the Malay World and Civilisation, 6(2), 69-82. https://journalarticle.ukm.my/12474/1/jatma-2018-0602-06.pdf   

Ong Su Teck, Nur Syahida Adilah & Rahim Aman. (2016). Fonologi Subdialek Pulau Pinang: Satu Kajian di Balik Pulau. Journal of Social Sciences and Humanities, 11(1), 186-201.

 https://journalarticle.ukm.my/11443/1/14450-39838-1-SM.pdf  

Rahim Aman, Nazihah Najwa Othman, Shahidi A.H, Ery Iswary, Anwar O.D. (2018). Rekonstruksi Dalaman Varian Banjar Beriah Purba. Journal of Nusantara Studies, 3(2), 92-106. https://journal.unisza.edu.my/jonus/index.php/jonus/article/view/292/152  

Raja Mukhtaruddin. (1986). Dialek Perak. Yayasan Perak.

Siti Aidah Lukin @ Lokin, Suraya Sintang, Johan Johnes. (2022).  Sejarah Dan Pengalaman Hubungan Etnik di Sabah: Kesepaduan Dalam Kepelbagaian. e-Bangi: Journal of Social Sciences and Humanities, 19(6), 183-194. https://ejournal.ukm.my/ebangi/article/view/58115  

Siti Saniah Abu Bakar & Sharala Subramaniam. (2012). Pengaruh Motivasi Instrumental Dan Integratif Dalam Pemilihan Strategi Pembelajaran Bahasa Melayu Dalam Kalangan Penutur Asing. Jurnal Pendidikan Bahasa Melayu, 2(2), 54-62. https://journalarticle.ukm.my/5720/1/54-61%2520Saniah%2520et%2520al.UPSI.pdf  

Sa’adiah Ma’alip. (2019). Tahap Keterancaman Bahasa Masyarakat Kreol di Melaka. Akademika,89 (Isu Khas/Special Issue), 109-123. https://journalarticle.ukm.my/14996/1/31300-100745-1-PB.pdf

Siti Noraini Hamzah. (2018). Penyebaran Bunyi dan Leksikal Dialek-dialek di Perak: Analisis Geolinguistik. [Tesis PHD, Program Linguistik. Pusat Kajian Bahasa dan Linguistik, Universiti Kerbangsaan Malaysia]

Siti Noraini Hamzah, Nor Hashimah Jalaluddin. (2018). Kepelbagaian Variasi Leksikal Dialek di Perak: Analisis GIS. AKADEMIKA, 88(1), 137-152.  https://core.ac.uk/download/pdf/160010408.pdf

Shahidi A.H., Nurul Huda Ariffin & Rahim Aman. (2021). Dialek Perak varian Kuala Kangsar: Satu Pemerian Fonetik Akustik. Jurnal Melayu, Isu Khas Disember 2021, 602-634. https://journalarticle.ukm.my/18395/1/52654-173149-1-SM.pdf

Shahidi A.H., Mohamad Firdaus Azaharuddin & Rahim Aman. (2019). Variasi Leksikal Ganti Nama Diri dalam Varian Ulu Berang. Akademika, 89(Isu Khas), 125-137. https://journalarticle.ukm.my/14997/1/31302-100744-1-PB.pdf

Shahidi, A.H., Nor Azwahanum Nor Shaid, Mohd Sharifudin Yusop, Marlyna Maros, Rahim Aman (2018). Fenomena sosiobudaya orang asli Kanaq dalam penguasaan bahasa Melayu: satu tinjauan awal. e-Bangi: Journal of Social Sciences and Humanities,15(5), 146-156. https://ejournal.ukm.my/ebangi/article/view/29288

Sudarmo. (2017). Fonotaktik Bahasa Banjar. Jurnal Bahasa, Sastra dan Pembelajarannya, 6(2), 278-297 https://media.neliti.com/media/publications/75019-ID-none.pdf

Mohd Tarmizi Hasrah & Mohammad   Khirulanwar   Abdul   Ghani (2021).   Dialek   Melayu   Baling: Satu pemerian awal. Jurnal Bahasa, 21(1), 193‒216. https://doi.org/10.37052/jb21(2)no2  

Teo Kok Seong. (2005). Asimilasi Dialek Melayu Kelantan Dan Dialek Thai Kelantan Dalam Bahasa Cina Peranakan. Jurnal Bahasa, 5(1), 68-82. https://jurnal.dbp.my/index.php/jurnalbahasa/article/view/8539/4043  

Yusmawati Yusoff & Mohd Khaidir Abdul Wahab. (2021). Kata Sapaan dan Rujukan dalam Kalangan Masyarakat Banjar Terpilih di Daerah Kerian Perak.  Internation Journal of Language Education and Applied Linguistics, 11(2), 6-22. https://journal.ump.edu.my/ijleal/article/view/6536/1710  

Zaharani Ahmad. (1991). The Phonology and Morphology of Perak Dialect. Universiti Kebangsaan Malaysia.

Zubir Mohd Yunus. (2016, Ogos 2025). Kerian menjadi titik sempadan Perak, Kedah, Pulau Pinang. Berita Harian. https://www.bharian.com.my/bhplus-old/2016/10/202554/kerian-menjadi-titik-sempadan-perak-kedah-pulau-pinang  

 


Keywords


Bahasa Banjar; fonologi; leksikal; peluasan bahasa; pengaruh bahasa Melayu

Full Text:

PDF


DOI: http://dx.doi.org/10.17576/ebangi.2025.2203.51

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


-


 

_________________________________________________

eISSN 1823-884x

Faculty of Social Sciences & Humanities
Universiti Kebangsaan Malaysia
43600 UKM Bangi, Selangor Darul Ehsan
MALAYSIA

© Copyright UKM Press, Universiti Kebangsaan Malaysia